Yapı Sistemleri

İnsanlar var oldukları sürece barınak ve eşya yapımı için ahşap kullanmaktadırlar. Bu sürede bölge ve konumlarına göre farklı yöntemlerde ağaç parçalarını kullanarak kendileri ve malları için barınak ve korunaklar yapmışlardır. Toplu ve yerleşik yaşam yoğunluğunun artması ve şehirleşme ile kendi ahşap tedarik ve işleme imkânlarına bağlı olarak bugün geleneksel dediğimiz yapı yöntemleri oluşmuş ve bugüne kadar gelmiştir.

Geçmiş örnekler bize çeşitli yollarla elde edilen ağaç parçaları ile oluşturulan taşıyıcı iskelet formlarının kimi yerde ot, saz, kamış, çamur kimi yerde keçe, kilim gibi örtücü ve koruyucu malzemelerle kaplanarak barınma alanları oluşturulduğunu göstermektedir. Bizim coğrafyamızda da zaman içinde birçok yöntem uygulanmış gelişen ve yerleşerek yaygınlaşan bazı yöntemler günümüzde de kullanılmaya devam etmektedir.

Yuvarlak ham ağaç gövdelerinden kertme yığma yöntemi ile yapılan bugün Kütük Ev olarak adlandırılan yöntemleri aşarak daha mühendislik bir tasarım sayılan karkas çerçeveli (frame construction) sistem hala geçerliliğini sürdüren dünyada en popüler, güvenli ve ekonomik bir yöntem olarak uygulanmaya devam etmektedir.

Aşağıda Ahşap yapı sistemlerini uluslararası üne sahip Ahşap Yapı standartları uzmanı Sn. Erol Karacabeylinin tasnifini baz alarak açıklamaya çalışacağız.

 

AHŞAP KARKAS YAPI SİSTEMİ (Platform Frame Construction):

Sistemin temeli, yükleri çatı ve taban arasınada dikey, yatay ve çapraz bağlarla çerçeveleler oluşturarak temele aktaran taşıyıcı duvar sistemlerine dayanmaktadır.

Bu sistem özellikle anadoluda (karadenizden akdenize) ve Balkanlarda yüzlerce yıldır kullanılan bir sistem olarak yaşamaktadır. Bir ismi de ‘Hımış’tır. Ahşap yapı geleneğinden uzaklaşıldığı için artık fazla kullanılmamaktadır.

 himis ev 01    himis ev 02   himis ev 03 
 himis ev 04    himis ev 05   himis ev 06
 

Bu yöntem ABD, Kanada, İngiltere,Avrupa ve diğer birçok ülkede yaydın olarak kullanılmaktadır. Bu ülkelerde özellikle ABD ve Kanadada yaşam alanlarının çoğu konutların %90 dan fazlası halen bu yöntemle inşa edilmektedir ve standart yapılar için 6 kata kadar müsade edilmektedir. Ahşap Karkas yapı standart kodları belirli yapılar için örneğin konut ve standart sosyal mekanlar için belirlenmiş ve ilan edilmiştir. Mimarlar, mühendisler ve yapı ustaları tasarımlarını bu kodlara göre yapar ve uygularlar.

1.Aşama: Beton veya ahşap ile hazırlanmış zemin üzerine kat sayısına ve istenen açıklıklara göre mevcut kodlara dayanarak hesaplanmış standart ahşap yapı kerestelerinin belirli aralıklarla dizilerek birbirine çivi ve/veya vida vs bağlantı elemanları ile bağlanarak meydana gelen çerçevelerin plana göre birleşiminden oluşan ana taşıyıcı iskelet oluşturulur. Aynı zamanda taban ve tavan karkaslarıda standartlarda belirtilen kesit ve boylardaki Ahşap yapı kereste veya malzemeleri ile oluşturulur.

2. Aşama: Oluşturulan çerçevelerin(duvar, taban, tavan) bir taraflarına isteğe bağlı olarak uygun kalınlıklarda OSB veya Kontrplak çakılarak kapatılır. Böylece yanal ve dikey yüklere karşı rijit bir sağlamlık oluşturulur.

3. Aşama: Karkaslar arası boşluklar ses ve ısı izolasyonu amaçlı uygun bir malzeme ile(taş yünü, cam yünü vs) doldurulur. Yapı yönetmeliklerinde belirtilen kural ve şartlara uygun olarak mekanik tesisat(su, elektrik vs) döşenir.

4. Aşama: İzolasyon uygulanan duvar, taban, tavan yüzeyleri yine OSB veya Kontrplak ile kapatılır.

5. Aşama: Elde edilen duvar, taban ve Tavanlar içten ve dıştan istenen malzeme ve yöntem ile kaplanarak binaya nihai şekli verilir.

Kabaca anlarılan bu sistemin çok çeşitli uygulama yöntemleri mevcuttur. Yukarıda belirtilen şekilde bütün bina yerinde yapılabildiği gibi. Fabrika veya atölyelerde hazırlanan duvarlar ve taban tavan döşeme tabliyeleri ve üniteleri inşaat sahasına getirilerek birbirine monte edilmesi yöntemi ilede yapılabilir. Bu yöntemle inşaat süresi kısaltılmış ve verimlilik artırılmış olur.

Bu yöntemin standartları

İnşaat ve tamamlanmış bina fotoğrafları

 

Ahmet Türer - Hımış Sunumu

 

AHŞAP KOLON/KİRİŞ (Post and Beam) Sistemleri

Daha önceleri Ahır, Hangar, Ambar, ibadet yeri gibi büyük binaların taşıyıcı sistemini oluşturmada kullanılan bu sistem şimdi tutkallı mühendislik ahşap yapı malzemelerinin yaygınlaşması ile konuttan geniş açıklıklar gerektiren fabrika, lojistik depolara, spor salonlarından nitelikli sosyal amaçlı binalara kadar geniş bir alanda kullanılmaktadır. Bu sistemle !0 kata kadar binalar yapılmaktadır. Dünyanın birçok yerinde çok güzel örneklerini görmek mümkün.

Adından da anlaşılacağı gibi binanın mimari ve yapısal(statik) tasarımına göre hesaplanıp belirlenen kesit ve boylarda KOLON ve KİRİŞLERİN belirli yöntemlere göre uygun bağlantı elemanları kullanılarak birleştirilmesi ile oluşturulan taşıyıcı sistemdir.

Bu yapılar mühendislik tasarım gerektiren yapılardır. Mimari tasarım aşamasında da Ahşap malzeme bilgisi gerektirir. Bu binaların tasarımı için Ahşap Mühendislerinden destek alınması sonuçların estetik ve ekonomik başarısı için faydalı olacaktır.

Kolon/Kiriş sistemi ile tasarım Ülkemizde de geçerli olan ve uygulanan avrupa Eurocode5 Ahşap Yapı Standardına göre yapılmalıdır. Eurocode5 TSE tarafından TS EN 1995-1-1 nolu standart olarak tercüme edilerek yayınlanmıştır.

Bu yapılarda malzeme olarak Solid ahşap kalas ve azmanlar ile Tutkallı veya Çivili Lamine Kiriş ve kolonlar (Glulam-LVL) kullanılır.

Bunların üretiminin belirli standartlarda yapılması zorunludur ve uygulamacıların usulüne ve standartlara uygun üretildiğini kontrol ederek kullanmaları tavsiye edilir.

 

Eski ve yeni örnekler

Buchanan sunumu

 

AHŞAP KÜTLE YAPI Sistemleri (Mass Timber Construction CLT)

Ahşap yapı sistemlerindeki alternatif yöntem arayışları ve gelişen Orman Ürünleri sanayi yeni yapı malzemeleri üretmektedir. CLT(Cross Laminated Timber) Çapraz lamine edilmiş yapı blokları, Diğer Lamine yapı malzemeleri (Glulam ve yapısal komposit  elemanlar) bunun tipik örneleridir.

CLT kurutulmuş 4 tarafı planya ile silinmiş kerestelerin yan yana ve çapraz tutkallı lamine edilmesi yöntemiyle oluşturulan çeşitli kalınlık, genişlik ve boylarda üretilen kütlesel yapı elemanlarıdır. Taşıyıcı duvar ve döşeme tabliyesi olarak üretilen bu blokların belirli yöntem ve elemanlarla birbirine bağlanması ile deprem, yangın, akustik ve titreşim performansı çok yüksek yapılar inşa edilebilmektedir.

Bu yöntemde istenen büyüklük ve yükseklikteki yapılar malzemelerin yapısal özelliklerine göre mimari ve yapısal olarak tasarlanır Duvar ve Döşeme kalınlık, genişlik ve boyları belirlenir ve üretilir. Bu boyutlar 5cm den 45cm ye kadar kalınlık, 4m ye kadar yükseklik ve taşıyabileceğiniz kadar(yaklaşık 20m) uzunlukta olabilir. Genellikle Ladin ve Çam türü ağaçlardan üretilmektedir.

Bu ürünlerle birlikte 10 kat ve üzeri Ahşap yapılar yapmaya başlanmıştır. 9-14 katlı binalar yapılmış, 30 hatta 40 katlı binalar yapılabilir olmuş 80 katlı binalar tasarlanmaktadır.

Bu yöntemde inşaa süreleri çok kısadır ve birçok uygulama kolaylıkları vardır. Tüm ıslak zemin ve mekanik imalat süreçleri çözülmüştür. Kanada’da 12 kata kadar Kütle Yapı sisteminin standart yapım klavuzu ve kodları 2015 de yayınlanmıştır. Bu konuda başvuru kaynakları mevcuttur aşağıdaki linklerden ulaşılabilir.

CLT Sunumları

 

 

HİBRİT YAPILAR (Ahşap-Beton-Çelik)

Abından da anlaşılacağı gibi Ahşap Beton ve çelikle birlikte kullanılarak yapılan binalar için kullanılan yöntemlerdir.

Bu sistemlerle 10 kat üzeri yapılar tasarlanıp yapılmaktadır. Bunların yapım standartları Kanada ve ABD de belirlenmiş ve uygulanmaktadır. Hibrit yapı sistemleri detaylı ve disiplinler arası mühendislik hesaplar gerektirmektedir.

AHŞAP YIĞMA (Kütük Ev) Sistemi (Log Home)

Ahşap Yığma Yapı Sistemi dünyanın özellikle orman yoğun bölgelerinde sıklıkla kullanılan çoğu zaman geçici barınma amaçlı, ülkemizde eskiden daha çok yayla evi, şimdilerde münferit konut ve turizm amaçlı barınma üniteleri şeklinde, yurt dışında ise Dağ evi, Av köşkü, konut, hayvan barınağı vs yapım amacıyla kullanılan eski bir yöntemdir.

Basitçe ham veya tornalanmış kütüklerin başlarına uygun ölçülerde kertmeler açarak birbirleri üzerine dizilmesi yöntemiyle oluşturulan duvarlar şeklinde uygulanır.

Zemin Taş duvar veya yükseltilmiş ahşap hatıllar ile oluşturulur. Günümüzde beton su basmanı oluşturularak da uygulanmaktadır.

Ahşap Yığma bina malzemeleri yuvarlak kütük olabildiği gibi kare veya dikdörtgen form verilmiş solid kereste veya tutkallı lamine kerestelerden lamba zıvana açılarak üretilmektedir.

Bu malzemelerin boyutları çok farklı olabilmekte, kalınlık 5cm den 20cm ye, genişlik 10cm den 30cm ye kadar, boylar da 3m den 13m ye kadar üretilmektedir.

Çok kalın kütüklerden(40-60cm çapında) üretilmiş kütük binalarda vardır.

Bu binaların yapımında uzmanlık(ustalık) ve deneyim çok önemlidir. Daha çok geleneksel yöntemler kullanılır. Birbiri üzerine dizilen parçalar belirli aralıklarla birbirlerine ahşap kavelalar veya metal çiviler/vidalar ile bağlanır, istenirse aralarına yalıtım malzemesi konur.

 kutuk ev1    kutuk ev 2   kutuk ev3
 
 kutuk ev4    kutuk ev 5   kutuk ev6
 
  •   Miralay Şefik Bey Sok.
    No:13 D:2, Taksim/İstanbul
  •   +90 (212) 292 43 80
  •   +90 (212) 249 98 50
  • info@ahsap.org

UAB Hakkında

2000 yılında kurulan derneğimiz, dayanışma, katılım ve paylaşım esaslarına dayanan bir sivil toplum örgütüdür. Modern bilimin ahşaba verdiği önemi dikkate alarak, kendi coğrafyamız ve kültürümüzden alınan ilhamla çalışmalar yapmaktadır.


Devamı...